ऋग्वेदातील मंडलांमध्ये काय आहे हे बघण्याआधी काही गोष्टी स्पष्ट होणे गरजेचे आहे. त्या आधी बघुया.

ऋग्वेद म्हणजे जगातील आजच्या घडीला उपलब्ध असणारे सर्वात प्राचीन पुस्तक. ‘काय आहे ह्या पुस्तकात?’ असा प्रश्न पडला असेल तर त्याचे उत्तर आहे कविता! अगदी सोप्या भाषेत सांगायचे तर ऋग्वेद म्हणजे अनेक कविता संग्रहांचे संकलन आहे. वेगवेगळ्या कविंनी वेगवेगळ्या वेळी केलेल्या कविता असलेल्या पुस्तकांचा एकत्रित संच! ह्यातील प्रत्येक पुस्तकाला मंडल अशी संज्ञा आहे. आता हे संकलित वाङमय आहे म्हणजे त्याचे संपादन करणारी कुणितरी व्यक्ती असणार हे ओघाने आलेच. तर असे कितीतरी संपादक होऊन गेले ज्यांनी आपापल्या मतानुसार कविता आणि त्या पठण करण्याच्या पद्धतीनुसार ऋग्वेदाचे संपादन केले.

शबानाने पंधरा वर्षाआधी लिहिलेला हा लेख इथे पोस्ट करते आहे.

- मृदुला.
----

नेहमीप्रमाणे आज सकाळी मेल बॉक्स उघडला. कोणाचे काय स्टेटस अपडेट्स बघत होते--महेश च्या नावाखाली मराठीत ---उद्धरली कोटी कुळे, भीमा तुझ्या जन्मामुळे!

हं, आज १४ एप्रिल, आंबेडकर जयंती!

सत्याचा शोध हा मनुष्याच्या डोक्याला लागलेला कायमचा भुंगा आहे. सापडलेलं फळ खाण्याजोगं आहे की नाही, पाऊस पडेल की ऊन अश्या प्रश्नांपासून कदाचित सुरुवात झाली असेल; पुढे समोरचा माणूस मित्र असेल का शत्रू, दिवस रात्र का होतात, प्रत्येक जिवाच्या जगण्याचं काय प्रयोजन इथपर्यंत. माणसाला प्रश्नच प्रश्न पडत गेले. एक उत्तर मिळून ही प्रश्नशृंखला थांबत नाही ते एक, दुसरं म्हणजे मिळालेली उत्तरंही वेळोवेळी तपासून बघावी लागतात. कधी कधी जुने सिद्धांत पुढे चुकीचे ठरतात, नवे पुरावे हाती लागतात. याला आपण साधारणपणे प्रगती असं म्हणतो.

स्पॉयलर अलर्ट - पुढील लेखात बिभत्स रस आहे. तो अगतिकते पोटी आलेला आहे. कोवळ्या मनाच्या वाचकांनी खरंच वाचू नये. चुकून माकून कुठेतरी "करुण" रस जाणवला, तर तोच योगायोग समजावा.

घरावर वस्तीला यायचे तर  आधी वहिवाटीची सोय बघायला हवी . वसंत ग्रीष्माच्या सीमारेषेवर इथे आले त्यामुळे सगळीकडे फुलापानांचा बहर होता . दिवस बऱ्यापैकी मोठा त्यामुळे उशिरापर्यंत उजेड असायचा . बाहेर लोक दिसायचे , बऱ्यापैकी चाहूल होती आणि पहिले काही दिवस सामान टाकून ऑफिसच्या वाऱ्यांसाठी मी बाहेरच होते. एक दिवस मध्यरात्री नंतर पोहोचले , असंही सगळं सामसूम असतंय , त्यादिवशी गडद अंधार , गाडी ते घराचे दार ५-७ मिनिटं लागतात, त्यात चढ, मग लागणारा दरवाजा आणि मग घराचं दार, काहीच दिसत नव्हते. सोलर लाईटस मिणमिणते प्रकाशायला पण सूर्यप्रकाश मिळत नव्हता. वाट आणि प्रकाशाची सोया करणं क्रमप्राप्त होतं.

मार्टिन , मॉली आणि मिंटी M x३ - मार्टिन बाप, मॉली, मिंटी जुळे भाऊ बहीण, त्यांची आई एक दीड वर्षाआधी गेली. घर बघायला आले तेव्हाच ऍडमनी विचारले होते, 'तुला मेंढ्या हव्यात का?' हजारो ख्वाहिशें मध्ये मेंढ्या कधीच नव्हत्या त्यामुळे मी बावचळून बघितले त्याच्याकडे.
'...तीन एकरची जागा साफ कशी ठेवशील - मेंढ्या असतील तर गवत फार वाढणार नाही ...'
'पण त्यांच्या निगेचं काय?'

युध्दाचीडायरी दिवस कुठलातरी
त्या संध्याकाळी आपण वर्ल्ड कप जिंकलो होतो. Men in Blue आमच्यासाठी बंकर मध्ये आनंद घेऊन आले. खुशीतच झोपायला गेलो. शांत होते जरा म्हणुन रूमवर गेलो झोपायला. याला सकाळी पाचला मॉर्निंग शिफ्ट ला जायचे होते. रात्री दोन च्या आसपास जाग आली प्रचंड मोठ्या स्फोटांच्या आवाजाने. भोंगा वाजू लागला. इन्स्टावर अधिकृत चॅनेल वर कुठे काय झाले कोणीतरी टाकतेच. त्यात समजले आमच्या कंपनी जवळ ड्रोन लोकवस्तीच्या मध्ये पडले आहे. लोक दगावले आहेत. मोठी आग लागली होती. एक तर छोटेसे दोन महिन्याचे बाळ....

(हे पान मी आधी फेसबुक वर टाकले होते. काही जणींनी वाचलेच असेल. आता ते मी काढले आहे तिथून. त्यामुळे दिसत नाही)

माझ्या मराठी मातीचा
लावा ललाटास टिळा
हिच्या संगाने जागल्या
दऱ्या खोऱ्यातील शिळा

मराठी भाषा गौरव दिनाच्या शुभेच्छा ! /\

माझे आजोबा मला म्हणायचे "वाणी प्रसन्न आहे तुझ्यावर, सुपारी खात जाऊ नकोस. शारदेला रुष्ट करू नकोस." वाणी म्हणजे नेमकं काय हे आताही कळालेलं आहे की नाही माहीत नाही. वाणी म्हणजे आपल्या मुखातून (किंवा लेखनातून) बाहेर येणाऱ्या शब्दांतील ऊर्जा असावी... कदाचित.