या वर्षी मी एर्झा भाषेचा छोटा कोर्स केला. त्यातून घडलेली ही एर्झाची तोंडओळख.
---

"šumbratado!" 'नमस्कार सगळ्यांना' (शुंब्रातादो)"
"एर्झा ही 'रिपब्लिक ऑफ मॉर्डोविया' या भागात प्रामुख्याने बोलली जाते. आज आपण एर्झा मूळाक्षरं गिरवूया."

मकाऊला स्पर्धा देतील अशा रंगात केस रंगवलेले मास्तर पहिल्या दिवशी एर्झाची तोंडओळख करुन देत होते.

पंचवीस डिसेंबरची सुट्टी यापलीकडे लहानपणी कधीच नाताळशी फार संबंध आला नाही. जपानला गेले तेव्हा विमानतळावर अगदी सिनेमात पाहिल्यासारखं सजलेलं ते ख्रिसमस ट्री प्रत्यक्ष बघून एक फोटो काढला होता. जर्मनीत आल्यापासून तर ख्रिसमस आणि त्याआधीपासूनची दिसणारी तयारी सगळं जवळून अनुभवलं, त्यातही खास जर्मन लोकांच्या परंपरा समजत गेल्या. गणपती, दिवाळीसोबतच ख्रिसमसच्या पण दर वर्षीच्या आठवणी आता जमा झाल्या.

तसे पहायला गेले तर हे दोघे अखंड सोबत
दोघेही मनस्वी, किन्बहुना चन्चल आहेत
पण जमलेलं आहे त्यांचं गणित
एक तो, अथांग ओलावा घेऊन जगणारा
कधी उधाणून, आनंदाच्या गर्जना करत फेसाळणारा
तर कधी निशब्द हलक्या तरंगानी माया दाखवणारा
आणि एक धगधगता, धुमसता
कधी तापवून अक्षरशः गुदमरवून टाकणारा
तर कधी थापटण्याहून हलकी वाटावी अशी ऊब देणारा दुसरा
त्यांचं ते समजून घेतात एकमेकांना, उमजून चालतात अहोरात्र
मध्ये रात्रीपुरता विरह, जो नित्यनियमाने येणारा
ही ताटातूट केवळ तात्पुरती, काही काळापुरती आणि निश्चितपणे संपणारी आहे हे दोघे जाणून असतात.

मस्त भरपेट पुरणपोळी मसालेभात खाऊन आता छान ताणून देऊ..
आज शनिवार आहे, दुपारची झोप हवी म्हणजे हवीच...
आज सुट्टी आहे, दुपारी झोप काढणार आहे मी मस्त...
वामकुक्षी घेतो फक्त, अर्धा तास, जास्त नाहीच पण झोप हवी..
प्रवास झाला आहे रात्रभर, आता दुपारी भरून काढेन झोप...

अशी अनेक वाक्य तुम्ही ऐकली, खरंतर स्वतःच अनुभवली असतील. कारण majority लोकांना दुपारची झोप आवडते. आणि याच्या अगदी उलट म्हणजे दुपारच्या झोपेची फार सूत जुळत नाही अश्या मायनॉरिटी गटात मी असते.

२०१५- २०१६ हे वर्ष ज्ञान प्रबोधिनी संस्थेचे संस्थापक आदरणीय वि. वि. पेंडसे (आप्पा पेंडसे) यांचे जन्मशताब्दी वर्ष आहे. आप्पांनी सुरु केलेल्या ज्ञान प्रबोधिनी प्रशालेची मी माजी विद्यार्थिनी. ह्या विशेष स्मृती वर्षात आपल्याला काय करता येईल असा विचार करताना प्रशालेतील पाचवी ते दहावी मधल्या वर्षांच्या आठवणी लिहून काढाव्यात अशी कल्पना मनात आली. दरम्यान मायबोलीवर शाळेच्या आठवणींचा एक धागा सुरु झाला आणि आठवणी लिहून काढायला निमित्त मिळाले! तिथे लिहिलेल्या आठवणी एकत्रित स्वरुपात राहाव्यात म्हणून इथे प्रसिद्ध करत आहे.

आलीच की दहावी! प्रबोधिनीतली सहा वर्षे चढत्या भाजणीची वाटतात मला. त्यामुळे दहावीचं वर्ष सगळ्यात खास आणि खूप लक्षात राहिलेलं आहे. नववी आणि दहावी आम्ही एकाच वर्गात (वर्गखोली) होतो. त्यामुळे कदाचित नववी ते दहावी हे transition देखील जाणवलं नाही. आमच्या पंचनदीच्या शिबिराची एक गम्मत म्हणजे हे शिबीर झालं २६ मार्च ते ३० मार्च ह्या कालावधीत आणि आमच्या वार्षिक परीक्षा होत्या एप्रिलच्या पहिल्या आठवड्यात! म्हणजे नववीच्या वार्षिक परीक्षेच्या एक आठवडा आधी आम्ही सगळा अभ्यास सोडून कोकणात शिबिराला गेलो होतो. आमच्या सुदैवाने पालकांना आणि शाळेला ह्यात आमचे “शैक्षणिक नुकसान” होण्याची भीती वाटली नाही.

आठवीत चारुता ताई आमच्या वर्ग शिक्षिका होत्या. त्यांच्याबरोबर आम्ही वर्षभर एक वेगळा उपक्रम राबवला! महिन्यातले एकाआड एक शनिवार वर्गातल्या चौघी जणी दुपारची शाळा सुटल्यावर ताईंबरोबर त्यांच्या घरी जायचो. तिथे अख्खी दुपार घालवायची आणि मग संध्याकाळी घरी परत जायचं! ह्या दुपारच्या वेळात आम्ही काहीतरी कलाकारी करायचो आणि शिवाय एखादी कमी कटकटीची पाककृती बनवायचो. ह्याशिवाय ताईंशी आणि त्यांच्या घरच्यांशी अखंड गप्पा असायच्याच! अशाप्रकारे आम्ही सगळ्या जणी त्या एका वर्षात ताईंच्या घरी जाऊन आलो. हा खरंच खूप छान उपक्रम होता. आता वाटतं की ताईंनी केवढी मोठी commitment केली होती आमच्यासाठी!

भाग ३

इकडून जाताना कुणासाठी काय न्यायचं याची एक यादी असते. एक यादी असते भारतात आईला करायला सांगायचे पदार्थ, बँकेची किंवा काही कागदपत्रांची कामं असतील तर ती एक यादी, एक शॉपिंगची यादी, ज्यात इकडे येताना आणायचं सामान, कपडे, भांडी असं काय काय असतं. मग गेल्यावर याद्या एकेक करत टिक मार्क होत जातात.

कधी जायचं भारतात यासाठी सृजन रोज Countdown करत होता, त्यालाही खूप दिवसांनी विमानात बसायला मिळणार होतं. आईची जय्यत तयारी चालू होती. तुम्ही आले की हे करायचं, ते करायचं याच्या याद्या वाढत होत्या. त्या आधीपासून बाबा म्हणत होते की घराला रंग देऊ, आई म्हणत होती आता कशाला? नको एवढ्यात. पण मग मी येणार हे ठरल्यावर बाबा जिंकले आणि रंगाचे काम झाले, त्यामुळे घर पण सगळं सजून धजून होतं. मधल्या काळात घरात नवीन सोफा आला, गार्डन मधल्या फरश्या बदलल्या, नवीन पडदे लागले असे बरेच बदल होते. घरातलं आंब्याचा झाड वाढलं आहे, त्याला कैऱ्या आल्यात त्या बघायच्या होत्या. शक्य त्या सगळ्यांना भेटायचं होतं.